แบบประเมินภาวะซึมเศร้าในวัยรุ่น PHQ-A, Mental Health Screening, HAPPY HOME ACADEMY

M E N T A L H E A L T H S C R E E N I N G

แบบประเมินภาวะซึมเศร้าในวัยรุ่น PHQ-A

The Patient Health Questionnaire for Adolescents

นพ.ทวีศักดิ์ สิริรัตน์เรขา จิตแพทย์เด็กและวัยรุ่น

ทำแบบประเมินภาวะซึมเศร้าในวัยรุ่น PHQ-A »

แบบประเมินภาวะซึมเศร้าในวัยรุ่น PHQ-A (The Patient Health Questionnaire for Adolescents) ฉบับภาษาไทย นำมาใช้ประโยชน์เพื่อการประเมินภาวะซึมเศร้าในวัยรุ่น

ผู้พัฒนา

ฉบับภาษาไทย แปลจากแบบประเมิน The Patient Health Questionnaire for Adolescents (PHQ-A) ซึ่งเป็นเครื่องมือพื้นฐาน ที่ใช้ในการประเมินภาวะซึมเศร้าในวัยรุ่นที่ใช้อย่างแพร่หลายทั่วโลก

วิจัยและพัฒนาโดย น.ส. วิมลวรรณ ปัญญาว่อง นักจิตวิทยาคลินิก พ.ญ. โชษิตา ภาวสุทธิไพศิฐ จิตแพทย์เด็กและวัยรุ่น และ ดร.รัตนศักดิ์ สันติธาดากุล นักจิตวิทยาคลินิก สถาบันสุขภาพจิตเด็กและวัยรุ่นราชนครินทร์ ปีที่พัฒนา พ.ศ. 2561

ข้อบ่งชี้ในการใช้

ใช้เพื่อการประเมินภาวะซึมเศร้าในวัยรุ่น อายุ 11-20 ปี

คุณสมบัติ

จากการวิจัยพบว่า มีค่าความน่าเชื่อถือของเครื่องมือแบบทดสอบซ้ำ (test-retest reliability) ในระดับดี สัมประสิทธิ์สหสัมพันธ์ (r) เท่ากับ 0.75 (p<.000)

การวิเคราะห์ความสอดคล้องภายใน (Internal consistency) ได้ค่า Cronbach’s alpha coefficient เท่ากับ 0.92 แสดงถึงความสอดคล้องของข้อคำถามรายข้อกับคะแนนรวมอยู่ในระดับดีมาก

การวิเคราะห์ความสอดคล้องรายข้อ (Item analysis) พบว่า ข้อคำถามทุกข้อมีความสัมพันธ์กับคะแนนรวมในระดับปานกลางถึงดี หากตัดข้อคำถามนั้นๆ จะทำให้ค่า alpha ลดลงเกือบทุกข้อ แสดงถึงสอดคล้องภายในแบบประเมินในระดับดี ยกเว้น ข้อ 7 ด้านสมาธิ ซึ่งมีความสัมพันธ์กับคะแนนรวมต่ำที่สุด (0.56)

ณ จุดตัดของคะแนน PHQ-A ที่ 8 คะแนน พบว่า มีค่าความไว (sensitivity) ร้อยละ 76 และค่าความจำเพาะ (specificity) ร้อยละ 81 การวิเคราะห์ค่า Likelihood ratio ผู้ป่วยที่มีภาวะซึมเศร้ามีโอกาสที่จะมีคะแนน PHQ-A 8 คะแนนขึ้นไปสูงกว่าผู้ป่วยที่ไม่มีภาวะซึมเศร้า 4 เท่า

ข้อจำกัด

ข้อจำกัดของเครื่องมือนี้ คือ ทำการศึกษาโดยเก็บข้อมูลในคลินิกจิตเวชเด็กและวัยรุ่นที่มีจิตแพทย์เด็กและวัยรุ่น ซึ่งส่วนใหญ่เป็นสถานบริการสาธารณสุขในระดับตติยภูมิ เป็นไปได้ว่า ธรรมชาติของกลุ่มตัวอย่างอาจแตกต่างจากงานวิจัยที่ใช้แบบประเมิน PHQ-A และ PHQ-9 ซี่งส่วนใหญ่ศึกษาในระดับปฐมภูมิ

ยังพบความผลบวกที่ผิดพลาด (false positive) ในกลุ่มผู้ป่วยวัยรุ่นที่ไม่มีภาวะซึมเศร้า เนื่องจากกลุ่มตัวอย่างส่วนใหญ่ในกลุ่มนี้ มีอาการของโรคสมาธิสั้นซึ่งมีอาการเด่นด้านปัญหาสมาธิความตั้งใจจดจ่อ ซึ่งคล้ายคลึงกับอาการด้านสมาธิของโรคซึมเศร้า

วิธีการใช้

แบบประเมินนี้ ประกอบด้วยคำถาม 9 ข้อ เป็นแบบประเมินตนเอง (self-report) เพื่อบอกความรุนแรงของอาการของภาวะซึมเศร้าในช่วง 2 สัปดาห์ที่ผ่านมา แบ่งเป็น 4 ระดับ ได้แก่ ไม่มีเลย มีบางวัน มีมากกว่า 7 วัน และมีแทบทุกวัน คะแนนรวม ตั้งแต่ 0-27 คะแนน

นอกจากนี้ ผู้พัฒนาเครื่องมือ ได้เพิ่มข้อคำถามอีก 2 คำถาม กรณีวัยรุ่นที่มีความเสี่ยงฆ่าตัวตายและทำร้ายตัวเอง โดยไม่ต้องคิดคะแนน

การให้คะแนน

การให้คะแนน ตามระดับความถี่ของอาการที่เกิดขึ้น ประกอบด้วย
• ไม่มีเลย = 0 คะแนน
• มีบางวัน = 1 คะแนน
• มีมากกว่า 7 วัน = 2 คะแนน
• มีแทบทุกวัน = 3 คะแนน

การแปลผล

คะแนนรวม	ระดับภาวะซึมเศร้า	คำแนะนำ
0 - 4	ไม่มีภาวะซึมเศร้า	ขณะนี้ยังไม่พบภาวะซึมเศร้าที่ชัดเจน
5 - 9	มีภาวะซึมเศร้าเล็กน้อย	ควรหากิจกรรมที่ช่วยผ่อนคลายอารมณ์ หรือปรึกษาบุคคลใกล้ชิดที่ไว้ใจ
10 - 14	มีภาวะซึมเศร้าปานกลาง	ควรปรึกษาแพทย์ เพื่อวินิจฉัยและบำบัดรักษา
15 - 19	มีภาวะซึมเศร้ามาก	ควรปรึกษาแพทย์ เพื่อวินิจฉัยและบำบัดรักษา
20 - 27	มีภาวะซึมเศร้ารุนแรง	ควรปรึกษาแพทย์ เพื่อวินิจฉัยและบำบัดรักษา

หมายเหตุ: หากพบความเสี่ยงต่อการคิดฆ่าตัวตาย จากข้อ 9 หรือ 2 ข้อคำถามเพิ่ม วัยรุ่นควรได้รับการประเมินความเสี่ยงการฆ่าตัวตาย และเฝ้าระวังการฆ่าตัวตาย แม้คะแนนรวมจะไม่ถึงเกณฑ์ก็ตาม

ตัวอย่าง

แบบประเมินภาวะซึมเศร้าในวัยรุ่น PHQ-A

เอกสารอ้างอิง

วิมลวรรณ ปัญญาว่อง, โชษิตา ภาวสุทธิไพศิฐ และรัตนศักดิ์ สันติธาดากุล (2561). รายงานการวิจัย เรื่อง การพัฒนาแบบประเมินภาวะซึมเศร้าในวัยรุ่น. กรุงเทพฯ: บียอนด์ พับลิสชิ่ง.

Panyawong, W., Pavasuthipaisit, C., & Santitadakul, R. (2020). Validation of the Thai Version of the Patient Health Questionnaire for Adolescents (PHQ-A) in adolescent psychiatric patients: Validation of the Thai version of the PHQ-A. Int J Child Dev Ment Health, 8(1): 30–40.