ศูนย์วิชาการ แฮปปี้โฮม
รวบรวมและเผยแพร่ ข้อมูลความรู้ทางวิชาการ ที่เกี่ยวข้องในการพัฒนาเด็กและวัยรุ่น
รวมถึงการรับจัดฝึกอบรม สัมมนา กิจกรรมวิชาการ นิทรรศการเผยแพร่ความรู้
เพื่อเป็นการเรียนรู้ร่วมกันระหว่าง ผู้ปกครอง นักวิชาการ และประชาชนทั่วไปที่สนใจ
วิหคบำบัด
Bird Therapy
นพ.ทวีศักดิ์ สิริรัตน์เรขา จิตแพทย์เด็กและวัยรุ่น
บทนำ
วิหคบำบัด (Bird Therapy) เป็นรูปแบบหนึ่งของการบำบัดด้วยสัตว์ โดยใช้นกเป็นสื่อกลางในการส่งเสริมสุขภาพกาย จิตใจ อารมณ์ และสังคม แต่ยังมีงานวิจัยค่อนข้างน้อย เมื่อเปรียบเทียบกับ สุนัขบำบัด อาชาบำบัด หรือโลมาบำบัด
นกเป็นสัตว์ที่มนุษย์สามารถพบเห็นได้ทั่วไปทั้งในชนบทและเขตเมือง การดูนก ฟังเสียงนก หรือการนำนกมาช่วยในกระบวนการบำบัด เป็นกิจกรรมเชื่อมโยงกับธรรมชาติ และไม่จำเป็นต้องใช้อุปกรณ์ซับซ้อน ด้วยเหตุนี้ แนวคิดเรื่อง “Bird Therapy” จึงได้รับความสนใจมากขึ้นในฐานะกิจกรรมส่งเสริมสุขภาวะทางจิตที่เชื่อมโยงการรับรู้ทางสายตา การฟัง การเคลื่อนไหวร่างกาย การมีสติ และความสัมพันธ์กับธรรมชาติ
อย่างไรก็ตาม การใช้คำว่า “บำบัด” จำเป็นต้องดำเนินการด้วยความระมัดระวัง เพราะหลักฐานในปัจจุบันสนับสนุนประโยชน์ด้านการส่งเสริมสุขภาวะ และการลดความทุกข์ทางจิตใจมากกว่าการยืนยันประสิทธิผลในการรักษาโรคทางจิตเวชโดยตรง
ความหมายของวิหคบำบัด
วิหคบำบัด (Bird Therapy) หรือ การนำนกมาช่วยในการบำบัด เรียกโดยรวมว่า “Bird-Assisted Therapy” หรือ “Avian-Assisted Therapy” ซึ่งเป็นรูปแบบหนึ่งของ “Animal-Assisted Therapy” อาจนิยามในเชิงปฏิบัติว่า เป็นการใช้ประสบการณ์ที่เกี่ยวข้องกับนกอย่างมีเป้าหมาย เพื่อสนับสนุนการผ่อนคลาย การฟื้นฟูความสนใจ การตระหนักรู้อยู่กับปัจจุบัน การเคลื่อนไหวร่างกาย ความสัมพันธ์ทางสังคม และความเชื่อมโยงกับธรรมชาติ
วิหคบำบัด หรือการบำบัดด้วยนก อาศัยปฏิสัมพันธ์ระหว่างผู้รับบริการกับนก ช่วยกระตุ้นทั้งด้านอารมณ์ ความคิด การเคลื่อนไหว และความรับผิดชอบ
ตัวอย่างกิจกรรม เช่น
• การสังเกตนก หรือเดินดูนก
• การฟังเสียงนก
• การสัมผัสและลูบขน
• การให้อาหารนก
• การสังเกตพฤติกรรมของนก
• การฝึกการสื่อสารกับนก
• การฝึกพฤติกรรมอย่างง่าย
• การดูแลสุขภาพและสิ่งแวดล้อมของนก
หากกิจกรรมถูกกำหนดเป้าหมายทางการรักษา มีการประเมินผล และดำเนินการโดยผู้ประกอบวิชาชีพ จัดอยู่ในกรอบการบำบัดโดยใช้สัตว์ช่วย หรือ “animal-assisted intervention”
สมาคม International Association of Human-Animal Interaction Organizations กำหนดให้การบำบัดโดยใช้สัตว์ต้องมีการวางแผน มีเป้าหมาย และให้ความสำคัญทั้งต่อประโยชน์ของมนุษย์และสวัสดิภาพของสัตว์ ดังนั้น การนำนกมาช่วยในการบำบัดจึงไม่ควรพิจารณาเฉพาะผลลัพธ์ของผู้รับบริการ แต่ต้องประเมินความเครียด สุขภาพ ความปลอดภัย และพฤติกรรมตามธรรมชาติของนกด้วย
นกที่นิยมใช้
นกที่นิยมใช้ในการบำบัด ได้แก่
• Budgerigar (นกหงส์หยก) – เชื่อง ดูแลง่าย เหมาะสำหรับเด็ก
• Cockatiel (นกค็อกคาเทล) – เป็นมิตร ชอบปฏิสัมพันธ์กับคน
• Lovebird (นกเลิฟเบิร์ด) – เหมาะสำหรับกิจกรรมการดูแลและการสังเกต
• Canary (นกคีรีบูน) – เด่นด้านเสียงร้อง ช่วยสร้างบรรยากาศผ่อนคลาย แม้จะไม่เหมาะกับการจับบ่อย
กลุ่มเป้าหมาย
กลุ่มเป้าหมายที่อาจได้รับประโยชน์จาก วิหคบำบัด มีดังนี้
• ออทิสติก (Autism Spectrum Disorder; ASD)
• สมาธิสั้น (Attention Deficit/ Hyperactivity Disorder; ADHD)
• ผู้บกพร่องทางสติปัญญา (Intellectual Disability; ID)
• ผู้สูงอายุที่มีภาวะสมองเสื่อม (Dementia)
• ผู้ป่วยซึมเศร้า (Depression)
• ผู้ป่วยวิตกกังวล (Anxiety)
• ผู้ป่วยจิตเวชระยะฟื้นฟู
กลไกการบำบัด
วิหคบำบัด มีกลไกการทำงาน ดังนี้
การฟื้นฟูความสนใจ
การทำงานหรือการแก้ปัญหาติดต่อกันเป็นเวลานานอาจทำให้เกิดความเหนื่อยล้าของความสนใจ การสังเกตนกเป็นกิจกรรมที่ดึงดูดความสนใจแบบไม่ต้องฝืนมากนัก
เช่น การติดตามการบิน การฟังเสียงร้อง หรือการสังเกตสีและพฤติกรรม สิ่งเหล่านี้อาจช่วยให้ระบบความสนใจที่ถูกใช้งานอย่างหนักมีโอกาสฟื้นตัว
งานวิจัยเกี่ยวกับการเดินดูนกแบบมีผู้นำ พบว่า จำนวนชนิดนกที่พบมีความสัมพันธ์เชิงบวกกับการรับรู้ว่าตนเองได้รับการฟื้นฟูหลังทำกิจกรรม
และผู้เข้าร่วมไม่จำเป็นต้องมีความรู้เรื่องนกมาก่อนจึงจะได้รับประโยชน์
การลดความเครียดและอารมณ์ทางลบ
เสียงนกอาจทำหน้าที่เป็นสัญญาณของสภาพแวดล้อมที่ปลอดภัยและเป็นธรรมชาติ ช่วยลดการให้ความสนใจกับเสียงรบกวนและความคิดที่กระตุ้นความเครียด
การทดลองแบบสุ่มในผู้ใหญ่สุขภาพดีจำนวน 295 คน พบว่า การฟังเสียงนกเป็นเวลา 6 นาที ช่วยลดความวิตกกังวลและความรู้สึกหวาดระแวงในขณะนั้น
เมื่อเปรียบเทียบกับการฟังเสียงการจราจร อย่างไรก็ตาม การทดลองดังกล่าวไม่ได้แสดงผลที่ชัดเจนต่อภาวะซึมเศร้าหรือสมรรถนะด้านการรู้คิด
จึงไม่ควรสรุปว่าเสียงนกสามารถรักษาอาการทางจิตเวชได้ทุกประเภท
การฝึกสติและการอยู่กับปัจจุบัน
การดูนกต้องอาศัยการสังเกตอย่างละเอียด การฟัง และการรอคอย ผู้เข้าร่วมจึงมีโอกาสฝึกการรับรู้สิ่งที่เกิดขึ้นตรงหน้าโดยไม่เร่งตัดสิน
ประสบการณ์ลักษณะนี้ใกล้เคียงกับองค์ประกอบของการฝึกสติ ซึ่งอาจช่วยลดการคิดวนซ้ำและเพิ่มการกำกับอารมณ์
การออกกำลังกายและการสัมผัสธรรมชาติ
การเดินดูนกมักมีการเดินในสวน พื้นที่ชุ่มน้ำ หรือพื้นที่สีเขียว ประโยชน์ที่พบจึงอาจไม่ได้เกิดจากนกเพียงอย่างเดียว
แต่เป็นผลร่วมของการเคลื่อนไหวร่างกาย แสงธรรมชาติ อากาศ พื้นที่สีเขียว การพักจากหน้าจอ และการรับรู้ความหลากหลายทางชีวภาพ
ความสัมพันธ์ทางสังคมและความรู้สึกเป็นส่วนหนึ่ง
กิจกรรมดูนกเป็นกลุ่มเปิดโอกาสให้ผู้เข้าร่วมพูดคุย แลกเปลี่ยนประสบการณ์ และช่วยกันค้นหาหรือระบุชนิดนก
การมีเป้าหมายร่วมที่ไม่กดดันอาจช่วยลดความโดดเดี่ยวและสร้างความสัมพันธ์ในชุมชนได้
ความหมาย ความหวัง และความเชื่อมโยงกับธรรมชาติ
การสังเกตวงจรชีวิตของนก เช่น การทำรัง การอพยพ หรือการดูแลลูกนก อาจทำให้บุคคลเกิดความรู้สึกประหลาดใจ ความหมาย
และความเชื่อมโยงกับสิ่งมีชีวิตอื่น ประสบการณ์ดังกล่าวอาจช่วยขยายความสนใจออกจากปัญหาของตนเองชั่วคราว
และเพิ่มความรู้สึกว่าตนเป็นส่วนหนึ่งของระบบธรรมชาติที่ใหญ่กว่า
ผลต่อสุขภาวะทางจิต
มีการศึกษาขนาดเล็กในผู้สูงอายุ ผู้ป่วยจิตเวช และเด็กที่มีความต้องการพิเศษ ซึ่งพบผลลัพธ์ที่น่าสนใจ แต่งานวิจัยยังมีจำนวนน้อย เมื่อเทียบกับการใช้สุนัขบำบัด หรืออาชาบำบัด
หลักฐานเชิงประจักษ์ยังไม่เพียงพอที่จะสรุปประสิทธิผลในทุกกลุ่มประชากร จึงควรใช้เป็นการบำบัดเสริม ไม่ใช่ทดแทนการรักษาหลัก หลักฐานเชิงประจักษ์เกี่ยวกับผลต่อสุขภาวะทางจิต มีดังนี้
Peterson และคณะศึกษาผู้เข้าร่วมในมหาวิทยาลัยจำนวน 112 คน โดยเปรียบเทียบกลุ่มดูนก กลุ่มเดินในธรรมชาติ และกลุ่มควบคุม ผู้เข้าร่วมกิจกรรมดูนกหรือเดินธรรมชาติทำกิจกรรมครั้งละมากกว่า 30 นาที จำนวน 5 ครั้ง ผลการศึกษาสนับสนุนว่ากิจกรรมที่อาศัยธรรมชาติ เป็นฐานช่วยเพิ่มความผาสุกและลดความทุกข์ทางจิตใจ โดยกลุ่มดูนกมีผลลัพธ์ที่น่าสนใจเป็นพิเศษ อย่างไรก็ตาม ผู้วิจัยระบุว่าควรมีการศึกษาในกลุ่มตัวอย่างขนาดใหญ่และหลากหลายมากขึ้น
การศึกษาระดับประชากรในชาวยุโรปมากกว่า 26,000 คนจาก 26 ประเทศ พบว่า ความหลากหลายของชนิดนกในพื้นที่มีความสัมพันธ์เชิงบวกกับความพึงพอใจในชีวิต แม้จะควบคุมปัจจัยทางเศรษฐกิจและสังคมบางประการแล้วก็ตาม ผู้วิจัยเสนอว่าความสัมพันธ์ดังกล่าวอาจเกิดจากการรับรู้เสียงและภาพของนกโดยตรง หรืออาจสะท้อนคุณภาพของภูมิทัศน์ที่เอื้อต่อทั้งความหลากหลายทางชีวภาพและสุขภาวะของมนุษย์
โดยภาพรวม หลักฐานที่มีอยู่สนับสนุนสมมติฐานว่า การดูนก เสียงนก และสภาพแวดล้อมที่มีความหลากหลายของนก อาจเป็นองค์ประกอบหนึ่งที่ส่งเสริมสุขภาวะทางจิต แต่ผลที่เกิดขึ้นน่าจะมาจากหลายองค์ประกอบร่วมกัน ได้แก่ การออกกำลังกาย คุณภาพของพื้นที่สีเขียว ความรู้สึกปลอดภัย ความชอบส่วนบุคคล การมีปฏิสัมพันธ์ทางสังคม และระดับความเชื่อมโยงกับธรรมชาติ
แนวทางการจัดกิจกรรม
กิจกรรมวิหคบำบัดในลักษณะส่งเสริมสุขภาพจิตอาจจัดเป็นกลุ่มขนาดเล็กประมาณ 5–10 คน ใช้เวลาประมาณ 30–60 นาทีต่อครั้ง และดำเนินการอย่างต่อเนื่องสัปดาห์ละหนึ่งครั้งเป็นเวลา 4–6 สัปดาห์ ทั้งนี้ ระยะเวลาและความถี่ดังกล่าวเป็นเพียงแนวทางเบื้องต้น ไม่ใช่ขนาดการรักษาที่ได้รับการยืนยันทางคลินิกแนวทางการจัดกิจกรรม
กิจกรรมแต่ละครั้งอาจประกอบด้วยขั้นตอนต่อไปนี้
• ประเมินสภาพร่างกาย อารมณ์ ความกลัวสัตว์ ภูมิแพ้ และความพร้อมของผู้เข้าร่วม
• อธิบายกติกาความปลอดภัยและจริยธรรมในการดูนก
• ฝึกหายใจช้าและสังเกตเสียงรอบตัวประมาณ 3–5 นาที
• เดินหรือสังเกตนกอย่างเงียบ ๆ โดยเน้นสี เสียง รูปร่าง และพฤติกรรม
• บันทึกสิ่งที่พบหรือวาดภาพนกโดยไม่เน้นความถูกต้องทางวิชาการ
• แลกเปลี่ยนความรู้สึกหรือสิ่งที่สังเกตเห็นหลังจบกิจกรรม
• ประเมินอารมณ์หรือความเครียดก่อนและหลังทำกิจกรรมด้วยเครื่องมือที่เหมาะสม
ในบริบทโรงพยาบาล โรงเรียน ศูนย์สุขภาพจิต หรือสถานดูแลผู้สูงอายุ อาจปรับกิจกรรมสำหรับผู้มีข้อจำกัดด้านการเคลื่อนไหว โดยจัดจุดสังเกตนกจากหน้าต่าง สวนบำบัด ระเบียง หรือใช้ภาพและเสียงนกประกอบการฝึกสติ อย่างไรก็ตาม ประสบการณ์ผ่านสื่อไม่ควรถูกถือว่าเทียบเท่ากับการสัมผัสธรรมชาติจริงโดยอัตโนมัติ
ข้อควรระวัง
ความปลอดภัยของผู้เข้าร่วม
ผู้จัดกิจกรรมควรประเมินข้อจำกัดด้านการเดิน การมองเห็น การได้ยิน โรคภูมิแพ้ ความไวต่อเสียง ความกลัวนก และความเสี่ยงจากสภาพอากาศ ผู้ที่มีอาการทางจิตเวชรุนแรงหรือมีความเสี่ยงต่อการทำร้ายตนเองยังจำเป็นต้องได้รับการประเมินและรักษาตามมาตรฐานวิชาชีพ
การป้องกันโรคติดต่อจากสัตว์สู่คน
การสัมผัสนกเลี้ยง มูลนก ฝุ่นจากกรง หรือสารคัดหลั่งอาจมีความเสี่ยงต่อโรคติดเชื้อบางชนิด เช่น โรคซิตตาโคซิส (Psittacosis) หรือที่รู้จักกันทั่วไปว่า "โรคไข้นกแก้ว" ซึ่งเกิดจากเชื้อแบคทีเรียที่พบในนก การทำความสะอาดกรง การสัมผัสนก และการจัดพื้นที่จึงต้องมีมาตรการสุขอนามัย ล้างมือ และหลีกเลี่ยงการฟุ้งกระจายของฝุ่นจากมูลนก โดยเฉพาะในผู้สูงอายุ เด็กเล็ก และผู้มีภูมิคุ้มกันต่ำ
สวัสดิภาพของนก
ไม่ควรจับนกป่ามาใช้ในกิจกรรม ไม่ควรไล่ต้อน เข้าใกล้รัง ส่งเสียงเรียกนกซ้ำ ๆ หรือให้อาหารที่เปลี่ยนแปลงพฤติกรรมตามธรรมชาติ
การถ่ายภาพต้องไม่รบกวนการหาอาหาร การพักผ่อน หรือการเลี้ยงลูกนก
กรณีใช้นกเลี้ยงควรมีสัตวแพทย์ หรือผู้เชี่ยวชาญด้านพฤติกรรมนกประเมินสุขภาพและความเหมาะสม นกต้องสามารถหลีกออกจากกิจกรรมได้
มีเวลาพักเพียงพอ และไม่ถูกบังคับให้สัมผัสกับบุคคลจำนวนมาก การแสดงอาการหลบหนี กัด ร้องผิดปกติ ถอนขน หอบ
หรือหยุดกินอาหารควรถือเป็นสัญญาณให้หยุดกิจกรรมและประเมินสวัสดิภาพทันที
การไม่กล่าวอ้างเกินหลักฐาน
นกบำบัดไม่ควรถูกประชาสัมพันธ์ว่าสามารถรักษาโรคซึมเศร้า โรควิตกกังวล โรคจิตเภท หรือโรคทางจิตเวชอื่นได้โดยลำพัง
หลักฐานส่วนใหญ่สนับสนุนการใช้เพื่อส่งเสริมสุขภาวะ ลดความเครียด และเป็นกิจกรรมเสริมการรักษา ผู้รับบริการไม่ควรหยุดยา ยกเลิกการพบแพทย์
หรือเปลี่ยนแผนการรักษาโดยอาศัยกิจกรรมนี้เพียงอย่างเดียว
ข้อเสนอแนะ
ประเทศไทยมีความหลากหลายของนก และมีพื้นที่ที่สามารถจัดกิจกรรมได้หลายลักษณะ เช่น สวนสาธารณะ พื้นที่ชุ่มน้ำ สวนพฤกษศาสตร์ โรงเรียน โรงพยาบาล และพื้นที่สีเขียวภายในชุมชน การพัฒนาโปรแกรมวิหคบำบัด ควรดำเนินการร่วมกันระหว่างบุคลากรสุขภาพจิต นักจิตวิทยา นักกิจกรรมบำบัด นักดูนก นักอนุรักษ์ และสัตวแพทย์
หน่วยงานอาจเริ่มจากโครงการนำร่องในรูปแบบกิจกรรมเดินดูนกเพื่อส่งเสริมสุขภาพจิต มากกว่าการใช้คำว่าการรักษา โดยกำหนดกลุ่มเป้าหมาย วิธีดำเนินงาน เครื่องมือประเมิน และระบบติดตามผลให้ชัดเจน ควรเปรียบเทียบผลกับกิจกรรมเดินธรรมชาติทั่วไป เพื่อศึกษาว่าองค์ประกอบเกี่ยวกับนกให้ประโยชน์เพิ่มเติมมากน้อยเพียงใด
งานวิจัยในอนาคตควรใช้การทดลองแบบสุ่ม มีกลุ่มควบคุม มีขนาดตัวอย่างเพียงพอ ติดตามผลระยะยาว และรายงานผลลัพธ์ที่ไม่พึงประสงค์ นอกจากนี้ ควรศึกษาความแตกต่างระหว่างการดูนกจริง การฟังเสียงบันทึก การดูผ่านหน้าต่าง และการมีปฏิสัมพันธ์กับนกเลี้ยง เพื่อพัฒนาแนวทางที่เหมาะกับกลุ่มเด็ก ผู้สูงอายุ ผู้พิการ และผู้รับบริการสุขภาพจิตแต่ละกลุ่ม
วิหคบำบัดในออทิสติก
ในออทิสติก วิหคบำบัดช่วยกระตุ้นประสาทสัมผัส พัฒนาการสื่อสาร และลดความวิตกกังวล ผ่านเสียงร้อง สีสัน และพฤติกรรมที่เป็นมิตรของนก พบว่าประโยชน์สำคัญในออทิสติก มีดังนี้
ช่วยปรับสมดุลระบบรับความรู้สึก (Sensory Regulation)
เสียงร้องที่สม่ำเสมอ เช่น เสียงขันของนกเขา หรือเสียงเพลงของนกแก้วขนาดเล็ก ช่วยสร้างความผ่อนคลายให้แก่เด็กที่มีภาวะไวต่อสิ่งเร้าทางเสียง
(Auditory Hypersensitivity) นอกจากนี้ สีสันและการเคลื่อนไหวที่นุ่มนวลของนกยังช่วยดึงดูดสายตาและสร้างสมาธิได้ดี
ส่งเสริมการสื่อสารและปฏิสัมพันธ์ (Social & Communication Skills)
การหัดให้นกทำตามคำสั่งง่าย ๆ หรือการฝึกพูดโต้ตอบกับนกแก้ว เป็นการเปิดโอกาสให้เด็กได้ฝึกใช้เสียง ท่าทาง
และเรียนรู้การตอบสนองแบบสองทาง (Two-way communication) โดยไม่มีความกดดันเหมือนการคุยกับมนุษย์
ฝึกการควบคุมตนเองและความใจเย็น (Emotional Regulation)
นกเป็นสัตว์ที่ตื่นตกใจง่ายกับท่าทางที่รุนแรงหรือเสียงดัง เด็กจึงต้องเรียนรู้ที่จะควบคุมพฤติกรรม ร่างกาย และอารมณ์ของตนเองให้สงบและนุ่มนวล เพื่อไม่ให้นกบินหนี
ลดความเครียดและสร้างความผูกพัน (Anxiety Reduction & Bonding)
การสัมผัสขนนกที่นุ่มนวล หรือการที่นกยอมมาเกาะบนมือและไหล่ ช่วยกระตุ้นการหลั่งฮอร์โมนอ็อกซิโทซิน (Oxytocin)
ซึ่งเป็นฮอร์โมนแห่งความผูกพัน ช่วยลดความเครียดและความวิตกกังวลลงได้อย่างมีนัยสำคัญ
ตัวอย่างกิจกรรมสำหรับเด็กออทิสติก
| กิจกรรม | เป้าหมายการพัฒนา |
|---|---|
| การสื่อสาร | ฝึกเรียกชื่อนก ใช้คำสั่งง่าย ๆ และสั่งให้นกบินมาหา |
| สมาธิและการสังเกต | ฝึกสังเกตสี ขนาด ลักษณะท่าทาง และเสียงร้องของนก |
| ทักษะทางสังคม | ฝึกการรอคอย การแบ่งปัน และผลัดกันให้อาหารนก |
| การควบคุมอารมณ์ | ฝึกความสงบ ความอดทน และการอุ้มหรือสัมผัสนกอย่างนุ่มนวล |
| การกระตุ้นประสาทสัมผัส (Sensory Stimulation) | เรียนรู้ผ่านการสัมผัสขนนก การฟังเสียง และการสังเกตการเคลื่อนไหวอย่างปลอดภัย |
บทสรุป
วิหคบำบัด (Bird Therapy) หรือ การบำบัดด้วยนก (Avian-Assisted Therapy) เป็นแนวคิดที่นำการดูนก เสียงนก และปฏิสัมพันธ์กับนก มาใช้สนับสนุนสุขภาวะทางจิต หลักฐานในปัจจุบันชี้ว่ากิจกรรมดูนกและการรับฟังเสียงนกอาจช่วยลดความทุกข์ทางจิตใจ ความวิตกกังวล และช่วยเพิ่มความผาสุกหรือการฟื้นฟูทางจิตใจได้ในระยะสั้น นอกจากนี้ ความหลากหลายของชนิดนกและคุณภาพของสภาพแวดล้อม อาจมีความสัมพันธ์กับความพึงพอใจในชีวิต
วิหคบำบัด มีศักยภาพในการส่งเสริมพัฒนาการด้านอารมณ์ การสื่อสาร สมาธิ และทักษะสังคม โดยเฉพาะในเด็กออทิสติกและผู้ที่มีความต้องการพิเศษ
อย่างไรก็ตาม นกบำบัดยังไม่ใช่วิธีรักษาทางคลินิกที่มีมาตรฐานเฉพาะ และยังไม่ควรใช้ทดแทนการรักษาทางจิตเวช การนำไปใช้ควรอยู่ในรูปกิจกรรมส่งเสริมสุขภาพหรือกิจกรรมเสริมการรักษา มีการประเมินผลอย่างเป็นระบบ เคารพสิทธิของผู้เข้าร่วม ป้องกันโรคติดต่อ และให้ความสำคัญกับสวัสดิภาพของนกในระดับเดียวกับประโยชน์ที่คาดว่าจะเกิดกับมนุษย์
เอกสารอ้างอิง
CCox, D. T. C., Shanahan, D. F., Hudson, H. L., Plummer, K. E., Siriwardena, G. M., Fuller, R. A., Anderson, K., Hancock, S., & Gaston, K. J. (2017). Doses of neighborhood nature: The benefits for mental health of living with nature. BioScience, 67(2): 147–155.
International Association of Human-Animal Interaction Organizations. (2018). The IAHAIO definitions for animal assisted intervention and guidelines for wellness of animals involved in AAI. IAHAIO.
Methorst, J., Rehdanz, K., Mueller, T., Hansjürgens, B., Bonn, A., & Böhning-Gaese, K. (2021). The importance of species diversity for human well-being in Europe. Ecological Economics, 181, Article 106917.
Murawiec, S., Tryjanowski, P., & Nita, A. (2021). An ornithological walk to improve the well-being of mental health professionals during the COVID-19 pandemic: A pilot study. Psychiatria, 18(3): 190–195.
Peterson, M. N., Larson, L. R., Hipp, A., Beall, J. M., Lerose, C., Desrochers, H., Lauder, S., Torres, S., Tarr, N. A., Stukes, K., Stevenson, K., & Martin, K. L. (2024). Birdwatching linked to increased psychological well-being on college campuses: A pilot-scale experimental study. Journal of Environmental Psychology, 96, Article 102306.
Randler, C., Murawiec, S., & Tryjanowski, P. (2022). Committed bird-watchers gain greater psychological restorative benefits compared to those less committed regardless of expertise. Ecopsychology, 14(2): 101–110.
Stobbe, E., Sundermann, J., Ascone, L., & Kühn, S. (2022). Birdsongs alleviate anxiety and paranoia in healthy participants. Scientific Reports, 12, Article 16414.
Tryjanowski, P., Murawiec, S., & Grimalt, R. (2022). Nature and mental health—Birding is a proven solution. Alpha Psychiatry, 23(5): 262–263.
Zhu, X., Gao, M., Zhao, W., & Ge, T. (2020). Does the presence of birdsongs improve perceived levels of mental restoration from park use? Experiments on parkways of Harbin Sun Island in China. International Journal of Environmental Research and Public Health, 17(7): Article 2271.
บทความนี้ยินดีให้ เผยแพร่เพื่อความรู้ได้ โดยกรุณาอ้างอิงแหล่งที่มา
ทวีศักดิ์ สิริรัตน์เรขา. (2569). วิหคบำบัด. จาก https://www.happyhomeclinic.com/alt19-birdtherapy.html
(บทความต้นฉบับ: กรกฎาคม 2569)
บทความเพิ่มเติมเรื่องการบำบัดด้วยสัตว์
นพ.ทวีศักดิ์ สิริรัตน์เรขา
จิตแพทย์เด็กและวัยรุ่น
การศึกษา
· แพทยศาสตร์บัณฑิต จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย
· วุฒิบัตรแสดงความรู้ความชำนาญในการประกอบวิชาชีพเวชกรรม สาขาจิตเวชศาสตร์เด็กและวัยรุ่น (จุฬาฯ)
